Lời răn của người xưa: “Giàu không ở nhà lớn, nghèo không đi xa”, hai câu sau còn sâu sắc hơn

Hai câu tục ngữ này, có lẽ ai cũng phần nào hiểu được ý nghĩa. Nhưng hai câu tiếp theo còn tinh tế hơn: “Già không hao tổn tinh khí, trẻ không dùng đồ đại nhiệt.” Hai câu này khó hiểu hơn một chút, nên ta hãy từ từ phân tích.

Nói đến chuyện mua sắm, từ xưa đến nay, con người thường rất mạnh tay và trong số những thứ được mua, nhà cửa luôn là điều quan trọng nhất. Rất nhiều người trẻ ngày nay nỗ lực không ngừng, bôn ba vất vả, cũng chỉ mong có một mái nhà cho riêng mình. Nhà thì dĩ nhiên càng lớn càng tốt, không chỉ để ở thoải mái mà còn là một dạng tài sản. 

Nhưng người xưa lại có câu: “Giàu không ở nhà lớn, nghèo không đi xa.” Vậy rốt cuộc câu này có ý nghĩa gì?

Nửa đầu “giàu không ở nhà lớn”, thực ra “nhà lớn” ở đây không phải nói toàn bộ căn nhà, mà chủ yếu ám chỉ phòng ngủ quá rộng. Dù ở thời nào, khi có tiền, con người đều muốn nâng cao chất lượng sống, nhà ở phải thoải mái. Nhưng theo quan niệm xưa, dù nhà có lớn đến đâu, phòng ngủ cũng không nên quá rộng, bởi họ tin rằng như vậy sẽ làm hao tổn “dương khí”.

Trong mắt người xưa, nếu phòng ngủ quá trống trải, “dương khí” sẽ không đủ để cân bằng “âm khí”, từ đó khiến cơ thể mất cân bằng âm dương, dễ sinh bệnh. Vì vậy, phòng khách có thể rộng, bếp có thể lớn, nhưng nơi ngủ nghỉ thì không nên quá rộng.

Nửa sau “nghèo không đi xa” thì dễ hiểu hơn. Nghĩa là người nghèo không nên tùy tiện đi xa, và có hai lý do chính.

Thứ nhất, giao thông thời xưa rất lạc hậu. Ngày nay, chỉ cần một ngày là có thể đi từ Bắc vào Nam bằng máy bay, nhưng ngày xưa đi bằng xe ngựa có khi mất hàng tháng. Người nghèo không có tiền đi xe, phải đi bộ, rất dễ bỏ mạng nơi đất khách. Người xưa coi trọng “lá rụng về cội”, nên việc chết nơi xứ lạ là điều vô cùng bất hạnh.

Thứ hai, thời xưa chiến tranh và thiên tai xảy ra thường xuyên, điều kiện y tế lại kém. Nếu không có tiền bạc, có thể chỉ vài tháng đã mất mạng, nên càng không dám tùy tiện đi xa.

Hai câu này phần nào đã rõ, nhưng hai câu sau còn sâu sắc hơn: “Già không hao tổn tinh khí, trẻ không dùng đồ đại nhiệt.”

“Già không hao tổn tinh khí” có nghĩa là khi con người bước vào tuổi già, nên biết tiết chế, không nên tiêu hao quá nhiều năng lượng và dục vọng. Giống như “dương khí”, “tinh khí” trong quan niệm xưa cũng vô cùng quan trọng. Trong triết học cổ đại, “tinh khí” được xem là nguồn gốc của sự sống, quyết định thể chất, sự phát triển và tuổi thọ của con người. Khi tuổi cao, tinh khí suy giảm là điều tự nhiên, vì vậy cần sống điều độ, biết tự kiểm soát để giữ gìn sức khỏe và kéo dài tuổi thọ.

Câu cuối “trẻ không dùng đồ đại nhiệt”, “đại nhiệt” ở đây có thể hiểu là những thứ mang tính bổ dương mạnh hoặc quá nóng. Người trẻ vốn đã tràn đầy năng lượng, nếu còn bổ sung quá mức sẽ dễ dẫn đến dư thừa, gây phản tác dụng.

Không chỉ dừng lại ở thuốc bổ, “đại nhiệt” còn bao hàm cả những thứ như đồ ăn cay nóng, nhiều gia vị. Theo y học cổ truyền, mọi thứ nếu quá mức đều không tốt. Người trẻ cũng cần biết tiết chế, không nên vì ham thích nhất thời mà ảnh hưởng đến sức khỏe về lâu dài.

Tóm lại, “Giàu không ở nhà lớn, nghèo không đi xa. Già không hao tổn tinh khí, trẻ không dùng đồ đại nhiệt.” Chỉ vỏn vẹn hai mươi chữ, nhưng đã bao hàm những kinh nghiệm sâu sắc về đời sống, từ ăn, mặc, ở đến đi lại. Đó là sự đúc kết từ bao đời, chứa đựng trí tuệ và sự từng trải của người xưa, rất đáng để suy ngẫm và tham khảo.

Tú Uyên biên tập

Xem thêm

Theo vandieuhay