Cơ thể bị nắng nóng “tấn công” như thế nào? Bác sĩ giải thích cơ chế “kích hoạt” sốc nhiệt, đột quỵ

Các chuyên gia cảnh báo, khi nhiệt độ môi trường tăng cao trong nhiều ngày liên tiếp, nguy cơ xuất hiện các biến cố sức khỏe nghiêm trọng như sốc nhiệt, suy tim cấp, đột quỵ có thể tăng rõ rệt, nhất là ở người có bệnh nền tim mạch, tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, suy thận. Trong nhiều trường hợp, nắng nóng đóng vai trò như “giọt nước tràn ly”, khiến cơ thể vốn đã bị tổn thương vượt ngưỡng chịu đựng chỉ trong thời gian ngắn.

Vậy, cơ thể bị nắng nóng “tấn công” như thế nào?

BS Nguyễn Huy Hoàng (Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam) chia sẻ cụ thể ngay dưới đây:

Cơ thể con người luôn cố gắng duy trì thân nhiệt ổn định để đảm bảo hoạt động bình thường của não, tim và các cơ quan quan trọng khác. Khi trời nóng, trung tâm điều hòa thân nhiệt ở vùng hạ đồi của não sẽ kích hoạt các cơ chế tản nhiệt, chủ yếu bằng cách giãn mạch dưới da và tiết mồ hôi. Máu được dẫn nhiều hơn ra ngoại vi để mang nhiệt ra ngoài, da trở nên nóng và đỏ, mồ hôi thoát ra liên tục để làm mát.

Nếu quá trình này diễn ra trong thời gian dài mà cơ thể không được bù nước và điện giải đầy đủ, thể tích tuần hoàn sẽ giảm, máu trở nên cô đặc hơn. Khi máu đặc, dòng chảy trong lòng mạch chậm lại, tim phải làm việc nặng hơn để bơm đủ máu đến các cơ quan, đặc biệt là não.

Ở những người có mạch máu não đã bị xơ vữa, thành mạch yếu hoặc lòng mạch hẹp, áp lực tăng lên đột ngột có thể gây vỡ mạch, dẫn đến đột quỵ xuất huyết não. Ngược lại, dòng máu chậm, quánh cũng thuận lợi cho việc hình thành cục máu đông. Khi cục này di chuyển lên não và làm tắc động mạch não, người bệnh sẽ bị đột quỵ thiếu máu cục bộ.

Trong điều kiện nắng nóng cực đoan, khi thân nhiệt cơ thể tăng lên trên khoảng 40 độ C, tình trạng sốc nhiệt (sốc do nóng) có thể xuất hiện. Lúc này, trung tâm điều hòa thân nhiệt bị rối loạn, các cơ chế tự bảo vệ trở nên quá tải, mồ hôi có thể giảm hoặc ngừng tiết, da nóng rực, người lơ mơ, rối loạn ý thức, có thể co giật, hôn mê. Sốc nhiệt gây tổn thương trực tiếp cho tế bào não và nhiều cơ quan khác như tim, gan, thận, là một cấp cứu khẩn cấp; nếu không được xử trí kịp thời, người bệnh có thể tử vong trong thời gian ngắn.

Môi trường đô thị như TP HCM khiến các tác động trên trở nên nặng nề hơn. Mặt đường, bê tông, mái tôn, kính… hấp thụ và tích trữ lượng nhiệt lớn trong ngày, tỏa nhiệt trở lại môi trường vào chiều tối, khiến không khí nóng bức kéo dài. Hiệu ứng “đảo nhiệt đô thị” làm cho nhiệt độ người dân cảm nhận được cao hơn đáng kể so với khu vực nông thôn hoặc vùng nhiều cây xanh. Bên cạnh đó, không khí ít gió, khói bụi, ô nhiễm làm tăng gánh nặng cho hệ hô hấp và tim mạch.

Các nhóm người dễ tổn thương nhất khi trời nắng nóng

Các nhóm dễ tổn thương bao gồm người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người có bệnh mạn tính và người từng bị đột quỵ.

Ở người lớn tuổi, khả năng điều chỉnh thân nhiệt suy giảm, mạch máu xơ cứng, tim yếu hơn, cảm giác khát cũng kém nhạy, nên dễ rơi vào tình trạng mất nước nặng mà không nhận ra.

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có diện tích bề mặt cơ thể lớn so với cân nặng, hấp thu nhiệt nhanh nhưng hệ thống mồ hôi chưa phát triển hoàn thiện, nên nguy cơ quá tải nhiệt cao hơn người trưởng thành.

Những người mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, tiểu đường, suy thận, rối loạn mỡ máu, béo phì… hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu, thuốc hạ áp nếu không chú ý bù nước và nghỉ ngơi hợp lý, nguy cơ biến cố trong những ngày nắng nóng càng tăng.