“Đầy thì tổn hại, khiêm thì được lợi” – Người quá tự mãn dễ dàng dừng lại, không tiến bộ

Có một lời nhắc nhở rất sâu sắc: làm người phải khiêm tốn, phải biết nhường người một bước. Thế nhưng trong cuộc sống hiện đại, nhiều người lại nghĩ rằng chỉ có tranh giành vị trí số một, giành công lao về mình mới chứng tỏ được năng lực. Ai chịu lùi một bước dường như là chịu thiệt thòi.

Nếu nhìn sâu vào lịch sử, chúng ta sẽ thấy: những người thực sự có tài thường không thích phô trương. Họ sẵn lòng nhường lợi ích cho người khác, lặng lẽ làm tốt công việc của mình. Những con người ấy có thể trông rất khiêm nhường, nhưng lại dễ dàng nhận được sự tôn trọng và tin tưởng từ mọi người xung quanh.

Học giả và vị cao tăng

Ngày xưa, ở Nhật Bản có một vị cao tăng đức cao vọng trọng. Một hôm, có vị học giả nổi tiếng đến thăm. Vừa ngồi xuống, vị học giả đã thao thao bất tuyệt về những kiến giải của mình, giọng điệu khá gay gắt, dường như trên đời này không có gì ông ta không hiểu.

Vị cao tăng chỉ mỉm cười lắng nghe, vừa lặng lẽ rót trà cho khách.

Chén trà nhanh chóng đầy, nhưng vị cao tăng vẫn tiếp tục rót. Nước trà tràn ra ngoài, chảy xuống bàn. Vị học giả vội nói: “Thưa thầy, trà đã đầy rồi!”

Vị cao tăng mỉm cười hiền hòa đáp: “Chén đã đầy rồi, dù là trà ngon nhất cũng không đổ thêm được nữa.”

Câu nói ấy như một tấm gương soi chiếu. Vị học giả chợt tỉnh ngộ, hóa ra bản thân ông cũng giống như chén trà đã đầy ắp kia. Vì quá kiêu ngạo, nên không còn chỗ để tiếp nhận thêm điều mới mẻ.

Người xưa thường nói: “Đầy thì tổn hại, khiêm thì được lợi” (Mãn chiêu tổn, khiêm thụ ích). Người quá tự mãn dễ dàng dừng lại, không tiến bộ. Ngược lại, trong lòng giữ được khoảng trống, con người mới dễ dàng học hỏi và vươn xa.

“Tam tướng nhường công”

Thời Xuân Thu, nước Tề từng tấn công nước Lỗ và nước Vệ. Hai nước nhỏ không chống nổi, đành cầu cứu nước Tấn.

Quân vương nước Tấn phái ba vị đại tướng là Khước Khắc, Sĩ Tiếp và Loan Thư đi cứu viện. Trận chiến khốc liệt, Khước Khắc bị tên bắn trúng nhưng vẫn kiên cường chỉ huy. Cuối cùng quân Tấn đại thắng, nước Tề buộc phải cầu hòa và trả lại đất đai.

Khi chiến thắng trở về, dân chúng đứng hai bên đường reo hò chào đón. Điều lạ là Sĩ Tiếp lại cố ý đi ở cuối đoàn. Có người hỏi lý do, ông đáp: “Chiến thắng này là công sức chung của mọi người, tôi sao dám nhận vinh dự đầu tiên?”

Khi vào chầu quốc quân, nhà vua khen Khước Khắc công lao lớn nhất. Khước Khắc vội khiêm tốn: “Đó là công của mọi người, thần chỉ là người dẫn đầu mà thôi.”

Nhà vua khen Sĩ Tiếp, Sĩ Tiếp lại nói: “Nếu không có Khước Khắc chỉ huy giỏi, thần đâu có công lao gì.”

Đến lượt Loan Thư cũng khiêm nhường: “Sĩ Tiếp sắp xếp chu đáo, binh sĩ dũng cảm, thần chỉ phối hợp thôi.”

Ba vị tướng lần lượt nhường công cho nhau, ai cũng khiêm cung. Việc này về sau được gọi là “Tam tướng nhường công”, trở thành tấm gương sáng về đức khiêm nhường.

“Đại thụ tướng quân”

Thời nhà Hán có vị tướng tên là Phùng Dị, được Quang Vũ Đế Lưu Tú hết mực tin tưởng. Người đời gọi ông là “Đại thụ tướng quân” (Tướng quân Đại thụ).

Mỗi lần thắng trận, các tướng khác thường tụ tập khoe khoang công trạng, còn Phùng Dị lại lặng lẽ đứng một mình dưới gốc cây đại thụ, nghỉ ngơi bình thản, không hề khoe khoang.

Lâu dần, mọi người thân mật gọi ông là “Đại thụ tướng quân”. Bởi ông như một gốc cây lớn vững chãi, khiến ai nấy đều cảm thấy vững lòng.

Sau này, khi quân đội đánh chiếm Hàm Đan và tái biên chế, rất nhiều binh sĩ chủ động xin: “Chúng tôi xin theo Phùng Dị tướng quân!”

Họ kính phục chính khí độ không tranh công, không kiêu ngạo ấy.

Phùng Dị trị quân nghiêm minh, không bao giờ quấy nhiễu dân chúng, còn thường giúp dân sửa đường, đưa nước. Nhiều nơi vốn định kháng cự, nhưng khi biết là quân của Phùng Dị, lại tự nguyện đầu hàng.

Một người không tranh công, không phô trương, vậy mà lại được hoàng đế tin tưởng, binh sĩ tôn phục, ngay cả đối thủ cũng khâm phục, đó chính là sức mạnh của phẩm đức.

“Bác sĩ dê gầy”

Thời nhà Hán còn có một học giả tên Chân Vũ, làm thầy ở Thái học.

Mỗi năm sau lễ tế mùa đông, hoàng đế đều ban thưởng cho mỗi vị bác sĩ một con dê. Có một năm, các con dê to nhỏ không đều, có con béo, có con gầy. Mọi người tranh cãi om sòm về cách chia.

Có người đề nghị bốc thăm, kẻ lại nói cứ chia thịt, không khí lúc ấy rất căng thẳng. Lúc này Chân Vũ đứng dậy, bình thản nói: “Con dê gầy nhất kia, xin nhường cho tôi.” Ông chủ động lấy con dê nhỏ nhất, gầy nhất. Mọi người thấy vậy đều thấy xấu hổ, không ai còn muốn tranh nữa.

Từ đó về sau, không còn ai cãi vã vì chuyện chia dê. Hoàng đế nghe chuyện cũng rất khâm phục. Người đời bèn gọi ông là “Bác sĩ dê gầy”.

Sau này Chân Vũ được bổ nhiệm làm thầy của thái tử. Người ta đều nói, ông được trọng dụng không chỉ vì học vấn, mà còn vì phẩm đức cao thượng.

Đầy thì tổn hại, khiêm thì được lợi

Từ những câu chuyện trên, chúng ta thấy: người thực sự có bản lĩnh thường không vội chứng tỏ bản thân. Họ sẵn lòng nhường công lao cho người khác, không so đo tính toán nhất thời. Khiêm nhường không phải là yếu đuối. Nhường người một bước, thoạt nhìn như chịu thiệt, nhưng thực ra đang tích đức, tích phúc cho chính mình.

Khi lòng ta dung nạp được người khác, người khác tự nhiên cũng sẽ đặt ta vào trong lòng họ. Người thực sự giỏi, thường đều hiểu rõ đạo lý này.

Mỹ Mỹ biên dịch
Nguồn Phát thanh hy vọng

Xem thêm

Theo vandieuhay