Vì sao cổ nhân càng thấy thiên hạ loạn càng cố giữ đạo nghĩa?

Vào thời Xuân Thu, khi Mặc Tử đi qua nước Tề, ông ghé thăm một người bạn cũ. Người bạn ấy nói:

“Bây giờ thiên hạ còn ai thiết gì đến việc “nghĩa” nữa đâu. Một mình ông lao tâm khổ tứ làm việc nghĩa thì có ích gì? Chi bằng thôi đi cho nhẹ thân.”

Nghe xong, Mặc Tử không tranh biện lớn tiếng, chỉ chậm rãi nói:

“Nếu một nhà có mười người con, chỉ một người chịu cày ruộng, còn chín người ngồi ăn không, vậy người cày ruộng ấy chẳng phải càng nên chăm chỉ hơn sao? Bởi vì người không làm đã quá nhiều, người chịu làm lại quá ít. Bây giờ thiên hạ chẳng ai chịu làm việc nghĩa, thì ông phải biết khuyên tôi càng làm nhiều hơn mới phải, có đâu lại ngăn tôi như thế!”

Ngày nay, rất nhiều người thường than rằng xã hội lạnh nhạt, con người vô cảm, thấy chuyện bất bình thì né tránh, thấy người gặp nạn thì quay lưng. Có người bị tai nạn nằm giữa đường, xung quanh rất đông người đứng nhìn nhưng không ai dám đỡ. Có người bị bắt nạt, bị oan ức, người biết rõ sự thật lại chọn im lặng vì sợ liên lụy đến bản thân. Có người thấy điều sai trái nhưng vẫn tự nhủ: “Kệ đi, không phải chuyện của mình.”

Lâu dần, cái tâm thiện lương ban đầu cũng bị sự thờ ơ làm cho nguội lạnh.

Nhiều người cho rằng mình chỉ là một cá nhân nhỏ bé, có làm cũng chẳng thay đổi được gì. Nhưng cổ nhân lại không nghĩ như vậy. Người xưa hiểu rằng, chính vì thiên hạ thiếu người giữ đạo nghĩa, nên người còn giữ được mới càng đáng quý.

Nếu ai cũng chờ người khác đứng ra trước, thì cuối cùng sẽ chẳng còn ai đứng ra nữa.

Điều đáng sợ nhất của một thời đại, không phải là người ác quá nhiều, mà là người lương thiện dần chọn im lặng.

Một người thấy chết không cứu, có thể vì sợ phiền phức. Mười người thấy việc nghĩa không làm, xã hội sẽ bắt đầu lạnh đi. Một trăm người đều nghĩ “không liên quan đến mình”, thì lòng người sẽ ngày càng xa cách, nghi kỵ và vô cảm.

Đến cuối cùng, khi chính bản thân mình gặp nạn, cũng sẽ không còn ai muốn chìa tay ra nữa.

Cổ nhân giảng rằng: “Thiện hữu thiện báo.” Nhưng rất nhiều người hiểu câu này quá nông. Báo ứng của thiện niệm không chỉ nằm ở phúc báo tương lai, mà ngay trong lúc một người còn giữ được lòng chính trực, tâm họ đã khác với người thường rồi.

Người dám làm việc nghĩa tuy có thể chịu thiệt trước mắt, nhưng trong lòng thanh thản. Người luôn chỉ biết bo bo giữ mình, nhìn đâu cũng sợ liên lụy, kỳ thực sống rất mệt mỏi và bất an.

Mặc Tử hiểu rằng, làm điều đúng không phải vì thiên hạ đã tốt đẹp rồi mới làm. Ngược lại, chính vì thế gian còn nhiều lạnh nhạt nên càng cần người giữ được thiện niệm.

Giống như trong đêm tối, một ngọn đèn tuy nhỏ nhưng vẫn có thể soi sáng một góc đường. Nếu ai cũng nghĩ ánh sáng của mình quá yếu mà tắt đi, vậy bóng tối sẽ càng dày hơn.

Người thời nay thường hỏi: “Một mình tôi sống tử tế thì có ích gì?”

Thật ra, xã hội này chưa từng được thay đổi bởi số đông vô cảm, mà luôn bắt đầu từ một vài người vẫn còn tin vào điều thiện.

Có người nhờ một bàn tay chìa ra mà giữ lại niềm tin với cuộc đời.

Có người vì được cứu giúp lúc hoạn nạn mà thay đổi cả nhân sinh.

Có người chỉ vì một câu nói công bằng mà có thêm dũng khí để sống tiếp.

Thiện niệm đôi khi rất nhỏ, nhưng ảnh hưởng của nó lại âm thầm lan rất xa.

Cho nên, điều đáng quý nhất ở con người không phải là sống khôn ngoan đến đâu, mà là giữa một thời đại nhiều toan tính vẫn còn giữ được lòng nhân hậu; giữa sự lạnh nhạt của thế gian vẫn không ngại làm người giữ chữ “nghĩa”.

Bởi vì, khi người người đều lùi lại, thì người còn bước tới một bước ấy, mới thật sự là ánh sáng của nhân tâm.

Khai Tâm biên tập

Xem thêm

Theo vandieuhay