Thú vui tao nhã của người xưa không chỉ để “thư giãn” mà còn có thể “tu dưỡng”

Ngày nay, khi nói đến thư giãn, con người thường nghĩ đến âm nhạc, du lịch hay những hình thức giải trí nhanh chóng. Nhưng với người xưa, có một cách nghỉ ngơi rất khác; họ ngồi xuống, mài mực, trải giấy, và viết chữ.

Thư pháp, trong mắt người hiện đại, chỉ là một loại hình nghệ thuật cổ điển. Nhưng trong đời sống phương Đông xưa kia, nó mang ý nghĩa sâu xa hơn nhiều: đó là một phương thức rèn luyện con người.

Người xưa viết chữ không phải để giết thời gian, mà để chỉnh lại tâm mình.

Khi cầm bút lông, người viết phải giữ thân ngay ngắn, cổ tay thả lỏng, hơi thở chậm và đều. Chỉ cần tâm dao động, nét chữ lập tức mất thần. Vì vậy, viết chữ trở thành quá trình buộc con người quay về trạng thái ổn định bên trong. Tay không thể vội khi tâm còn loạn; chữ không thể đẹp khi lòng còn nóng.

Bởi thế, thư pháp được xem là tấm gương phản chiếu nhân cách. Người học chữ trước hết là học cách làm người. Nét bút cứng hay mềm, gấp hay khoan thai, đều mang dấu vết của tính khí. Một người luyện chữ lâu năm, thực chất đang luyện sự nhẫn nại, tiết chế và tĩnh tâm.

Điều thú vị là tinh thần ấy không chỉ nằm ở người viết, mà đã bắt đầu ngay từ vật liệu viết, đặc biệt là mực.

Loại mực nổi tiếng dùng trong thư pháp cổ không được tạo ra từ màu sắc hay hóa chất, mà từ khói. Người thợ đốt nhựa thông, dầu và mỡ để tạo ra làn khói đen mịn, rồi cẩn thận gom từng lớp muội nhỏ bám trên đồ gốm. Thứ bụi đen tưởng chừng vô giá trị ấy lại chính là linh hồn của mực.

Nhưng muội khói chưa thể dùng ngay. Nó phải được rửa sạch, cho vào hũ đất và chôn suốt một năm để “loại bỏ hỏa khí”. Người xưa tin rằng vật mang quá nhiều tính nóng sẽ dễ nứt vỡ, cũng giống con người nếu quá vội vàng thì khó bền lâu.

Sau thời gian chờ đợi, muội khói được trộn với keo da, nghiền cùng khoáng chất, vàng và hương liệu, rồi giã hàng nghìn lần cho đến khi các hạt hòa làm một. Khối mực tiếp tục được ép khuôn, hong khô trong bóng tối nhiều tháng trời. Chỉ một cơn gió mạnh hay ánh nắng gắt cũng có thể phá hỏng toàn bộ công sức.

Một thỏi mực hoàn chỉnh có khi cần hơn một năm để ra đời.

Điều đáng suy ngẫm là: người xưa chấp nhận dành từng ấy thời gian chỉ để tạo ra thứ dùng cho vài nét chữ. Điều họ theo đuổi không phải hiệu suất, mà là sự hoàn thiện.

Khi người viết mài mực trên nghiên đá, tiếng mài chậm rãi ấy giống như bước chuyển từ thế giới ồn ào sang trạng thái tĩnh lặng. Nước hòa với mực, khói hòa với thời gian và tâm người cũng dần lắng xuống. Nét chữ xuất hiện trên giấy không chỉ là dấu vết của bút, mà là kết quả của cả một quá trình tu dưỡng từ người thợ làm mực đến người cầm bút.

Có lẽ vì vậy mà chữ viết bằng mực cổ có thể tồn tại hàng nghìn năm. Không chỉ vì chất liệu bền, mà vì trong đó chứa sự kiên nhẫn và tinh thần của con người.

Nhìn lại, thư pháp không đơn thuần là nghệ thuật viết chữ. Nó là cách người xưa học cách sống chậm, sống sâu, và sống có trật tự nội tâm. Trong một thế giới mà mọi thứ đều hướng đến nhanh hơn và nhiều hơn, việc ngồi xuống viết một chữ cho ngay ngắn chính là hành động chống lại sự hỗn loạn của tâm trí.

Một nét chữ, vì thế, không chỉ nằm trên giấy. Nó là dấu vết của sự tĩnh lặng mà con người từng đạt tới.

Tú Uyên biên tập

Xem thêm

Theo vandieuhay