Mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ, mùng ba Tết thầy – đạo hiếu khởi từ lòng biết ơn

Trong phong tục Tết của người Việt, có một câu nói quen thuộc được truyền lại qua nhiều thế hệ: “Mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ, mùng ba Tết thầy.” Nghe qua tưởng chỉ là cách sắp xếp ngày đi chúc Tết, nhưng thực ra đó là một nếp nghĩ nhắc con người nhớ về ân nghĩa. 

Bởi khi bước sang năm mới, điều quan trọng không chỉ là thêm một tuổi, mà còn là biết quay về với những người đã sinh thành, nuôi dưỡng và dạy dỗ mình. Lòng biết ơn đối với cha mẹ hai bên, đối với thầy cô, và rộng hơn là với tổ tiên, trời đất, chính là điểm khởi đầu của đạo hiếu. Câu tục ngữ ấy, bằng hình thức mộc mạc của phong tục, đã gửi gắm tinh thần ấy vào từng ngày đầu năm.

“Mùng một Tết cha” trước hết là Tết của bên nội, là ngày con cháu tụ họp dưới mái nhà tổ tiên, thắp nén hương lên bàn thờ gia tiên, bày tỏ lòng biết ơn đối với dòng họ sinh thành. Ở đó, không chỉ là cha mẹ đang hiện diện, mà còn là tổ tiên nhiều đời đã gây dựng nên một gia đình để con cháu hôm nay được nương tựa. 

Việc về bên nội ngày đầu năm vì thế không chỉ là phép lịch sự, mà là sự xác nhận gốc rễ của mình: ta từ đâu mà có, và đang mang trong mình huyết mạch của ai.

“Mùng hai Tết mẹ” mở ra một vòng tròn rộng hơn của chữ hiếu. Đó là ngày hướng về bên ngoại – nơi người mẹ đã sinh ra và lớn lên. Trong xã hội xưa, người con gái khi đi lấy chồng thường rời xa nhà cha mẹ ruột để gắn bó với gia đình chồng. Vì thế, việc dành riêng một ngày để về thăm bên ngoại chính là cách cân bằng tình nghĩa, để ân sinh thành của cha mẹ vợ không bị lùi lại phía sau. 

Ở đây, chữ hiếu không còn là nghĩa vụ một phía, mà trở thành sự dung hòa: hiếu với cha mẹ chồng và cũng trọn vẹn với cha mẹ ruột. Cách sắp xếp ấy cho thấy người xưa đã rất tinh tế trong việc giữ cho hai bên gia đình đều được tôn trọng, để tình thân không nghiêng lệch, để hạnh phúc vợ chồng không bị đặt lên trên sự thiệt thòi của một bên máu mủ.

“Mùng ba Tết thầy” lại mở thêm một tầng biết ơn nữa: ơn dạy dỗ. Nếu cha mẹ cho ta hình hài, thì thầy cô cho ta con đường đi trong đời. Ngày xưa, thầy được coi gần như cha, học trò coi việc lễ thầy là bổn phận, không chỉ để chúc Tết mà để nhắc mình rằng chữ nghĩa mình có hôm nay không phải tự nhiên mà thành. 

Đặt “Tết thầy” sau “Tết cha” và “Tết mẹ” không phải là xem nhẹ, mà là sắp xếp theo thứ tự ân nghĩa: sinh thành trước, khai trí sau, nhưng cả hai đều không thể thiếu trong việc làm người.

Ba ngày Tết, ba hướng quay về, thực ra cùng quy tụ vào một chữ: biết ơn. Biết ơn cha mẹ hai bên vì đã cho mình một gia đình để nương tựa; biết ơn thầy vì đã cho mình con chữ để đứng vững giữa đời. 

Và sâu hơn nữa, trong những lễ cúng đầu năm, con người còn bày tỏ lòng biết ơn đối với trời đất và thần linh – những đấng được tin là đã che chở cho gia đạo bình yên, mùa màng thuận lợi, con người tai qua nạn khỏi. Nén hương dâng lên không chỉ là nghi thức, mà là lời thầm nhắc: con người sống giữa trời đất, không phải chỉ nhờ sức mình.

Nhìn như vậy mới thấy, câu “mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ, mùng ba Tết thầy” không đơn thuần là thói quen đi lại trong mấy ngày đầu năm, mà là một cách giáo dục bằng phong tục.

Nhắc nhở chúng ta, khi bước sang năm mới, phải nhớ đến những ân nghĩa cũ: ân sinh thành, ân dưỡng dục, ân dạy bảo, và ân che chở vô hình của trời đất. Từ việc nhỏ là một cuộc thăm hỏi, một lời chúc Tết, mà nuôi dưỡng trong lòng sự kính trọng và khiêm nhường.

Trong đời sống hôm nay, khi nhịp sống gấp gáp khiến nhiều gia đình lúng túng giữa “Tết nội hay Tết ngoại”, tinh thần của câu nói xưa lại càng có ý nghĩa. Nó không ép buộc ai phải đúng ngày nào, mà nhắc rằng: đã là Tết thì phải trọn chữ hiếu hai bên, và đừng quên chữ nghĩa với thầy. Khi biết sắp xếp bằng lòng biết ơn, mâu thuẫn tự nhiên dịu xuống, vì mỗi quyết định đều dựa trên đạo lý chứ không phải trên hơn thua.

Có thể nói, Tết không chỉ là thời khắc của năm mới, mà là lúc con người được nhắc nhớ mình đang đứng ở đâu trong mối dây ân nghĩa. Và trong nhịp Tết ấy, câu “mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ, mùng ba Tết thầy” giống như một chiếc la bàn đạo đức: chỉ cho ta con đường quay về với nguồn gốc của mình, để từ đó mà bước tiếp một năm mới cho phúc lộc và bình an.

 Tiểu Hoa 

Xem thêm

Theo vandieuhay