Trí tuệ của Khổng Tử: Nguyên tắc làm người không “lấy thành tích khoe khoang”

Vào thời Xuân Thu, nước Lỗ có một đạo luật: nếu ai cứu được người Lỗ bị làm nô lệ ở nước ngoài, người đó có thể nhận được khoản thưởng do nước Lỗ ban ra. Tử Cống học trò của Khổng Tử rất giàu có, tính tình khiêm tốn, không ưa khoe công lao. Ông đã giúp chuộc những người Lỗ rơi vào cảnh nô lệ, nhưng lại từ chối nhận phần thưởng do nước Lỗ ban.

Khổng Tử biết chuyện này, nói với Tử Cống rằng: “Việc con làm như vậy là sai lầm.”

Tử Lộ cứu người và nhận phần quà

Tử Lộ cũng là một người học trò của Khổng Tử. Một ngày nọ, Tử Lộ cứu một người sắp chết đuối, người đó vô cùng biết ơn và tặng cho Tử Lộ một con bò như lời cảm ơn.

Khổng Tử biết chuyện ấy, đã tán dương Tử Lộ: “Làm như vậy là tốt.”

Vòng lặp của việc làm thiện

Cùng là làm việc thiện, tại sao Khổng Tử lại có cách phản ứng khác nhau như vậy?

Khổng Tử cho rằng, bậc thánh nhân khi xử lý mọi việc, mục đích và ý nghĩa của hành động phải rộng lớn hơn nhiều so với việc chỉ làm tốt cho cá nhân mình. Tử Cống rất giàu, nhưng phần lớn người khác đều nghèo.

Nếu ai cũng học theo Tử Cống mà không đòi hỏi phần thưởng, đó là một chuẩn mực đạo đức quá cao, khiến nhiều người khó có thể đạt được.

Không có phần thưởng làm động lực, có nhiều người sẽ mất đi động lực hành thiện, như vậy thì việc thiện khó lòng lan rộng trong xã hội.

Ngược lại, với trường hợp như Tử Lộ, việc nhận phần cảm ơn từ người được cứu giúp sẽ tạo nên hiệu quả “khuyến khích người khác làm việc thiện”.

Nhờ nhận phần cảm ơn ấy, sau này ở nước Lỗ sẽ có nhiều người dũng cảm cứu giúp người gặp nạn hơn.

Khai Tâm biên dịch
Theo secretchina
Theo vandieuhay