Gặp họa vì thích món tái, sống

Thời gian gần đây, các bệnh viện liên tiếp ghi nhận ca nhiễm sán dây với kích thước lớn. Có bệnh nhân mang sán gần 1 m trong đại tràng, người khác bị sán dài tới 3 m do ăn rau sống, không tẩy giun định kỳ.

Mối nguy thầm lặng

Mới nhất là một nam bệnh nhân 35 tuổi ở Lào Cai, đến Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương vì sôi bụng, khó chịu kéo dài và sụt cân không rõ nguyên nhân. Nội soi đại tràng cho thấy một đoạn sán trắng ngà dài hơn 80 cm đang ký sinh trong lòng ruột. Khai thác tiền sử, bệnh nhân có thói quen ăn thịt tái, rau sống, tiết canh và lòng lợn. Các bác sĩ nghi ngờ đây là sán dây lợn, loại ký sinh trùng có thể tồn tại nhiều năm với triệu chứng mờ nhạt. Trước đó, bệnh viện cũng điều trị cho một người đàn ông 30 tuổi có sán dây sống dài hơn 3 m trong ruột và đại tràng. Người bệnh có tiền sử ăn rau sống và nhiều năm không tẩy giun, từng đau bụng, táo bón kéo dài nhưng chủ quan không đi khám. Chỉ khi thấy các đốt ký sinh trùng trong phân mới đến cơ sở y tế.

Gần đây, Bệnh viện Đặng Văn Ngữ (Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương) liên tục tiếp nhận các ca nhiễm sán lá gan và nhiều loại ký sinh trùng như giun đũa chó mèo, giun lươn, sán dây, chủ yếu liên quan thói quen ăn thực phẩm tái, rau sống không bảo đảm an toàn. Theo các bác sĩ, dù điều kiện vệ sinh và sinh hoạt đã cải thiện, bệnh ký sinh trùng vẫn là gánh nặng y tế, trong đó con đường lây nhiễm phổ biến nhất là qua ăn uống. Điển hình, một nam bệnh nhân 43 tuổi tại Hà Nội nhiều năm bị sẩn ngứa, ban đỏ toàn thân, điều trị kháng sinh không thuyên giảm. Xét nghiệm cho thấy bệnh nhân nhiễm giun đũa chó, thể nội tạng, dù không ăn thịt sống nhưng thường xuyên ăn rau sống.

Đáng chú ý, một nữ bệnh nhân cho biết có thói quen ăn rau sống, đặc biệt là diếp cá và xà lách. Rau thường được rửa kỹ và ngâm nước muối trước khi ăn, song kết quả xét nghiệm vẫn xác định nhiễm ký sinh trùng, cho thấy nguy cơ lây nhiễm không dễ loại bỏ chỉ bằng các cách xử lý thông thường.

Mơ hồ, dễ bỏ sót

Theo các bác sĩ, nhiễm sán dây và ký sinh trùng đường tiêu hóa không phải là tình trạng hiếm gặp. Đáng lo ngại, nhiều loại ký sinh trùng có thể tồn tại âm thầm trong cơ thể nhiều năm, chỉ gây các triệu chứng mơ hồ như đau bụng âm ỉ, đầy hơi, buồn nôn, rối loạn tiêu hóa hoặc sụt cân dù ăn uống bình thường, khiến người bệnh dễ chủ quan bỏ qua.

Bác sĩ Nguyễn Thị Thu Huyền, Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và quốc tế – Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương, cho biết sán dây có thể tồn tại trong cơ thể nhiều năm mà không gây triệu chứng rõ ràng. Người bệnh thường chỉ có các biểu hiện mơ hồ như đau bụng âm ỉ, đầy hơi, rối loạn tiêu hóa, buồn nôn hoặc sụt cân dù ăn uống bình thường. Không ít trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi thấy các đốt sán xuất hiện trong phân. Sán dây xâm nhập qua đường tiêu hóa khi con người ăn phải trứng hoặc ấu trùng trong thực phẩm nhiễm bẩn. Sán dây bò lây chủ yếu qua thịt bò tái, chưa nấu chín kỹ; trong khi sán dây lợn ngoài con đường ăn thịt nhiễm ấu trùng còn có thể lây từ người sang người qua đường phân – tay – miệng do vệ sinh kém.

Đáng lo ngại, trứng sán khi vào cơ thể có thể nở thành ấu trùng, xuyên qua thành ruột và di chuyển đến não, mắt, cơ…, gây biến chứng nặng như co giật, liệt, thậm chí đe dọa tính mạng. Với thịt lợn chứa nang ấu trùng chưa nấu chín, sán có thể phát triển trong ruột, dài tới 7 m, gây đau bụng, rối loạn tiêu hóa và sụt cân kéo dài.

Từ thực tế lâm sàng, các chuyên gia nhận định phần lớn ca nhiễm giun sán bắt nguồn từ những thói quen ăn uống quen thuộc như ăn thịt tái, tiết canh, nem chua sống, gỏi cá, rau sống chưa làm sạch hoặc uống nước chưa đun sôi. Rau sống, đặc biệt là các loại rau thủy sinh như: cần, ngổ, cải xoong, rau muống, diếp cá… nếu trồng trong môi trường ô nhiễm có thể mang theo trứng ký sinh trùng. Theo bác sĩ Trần Huy Thọ, Phó Giám đốc Bệnh viện Đặng Văn Ngữ, việc ngâm rau trong nước muối không có tác dụng tiêu diệt ký sinh trùng như nhiều người vẫn nghĩ mà chỉ giúp trứng giun, sán nổi lên bề mặt.

Các bác sĩ khuyến cáo người dân hạn chế ăn đồ sống, thực hiện ăn chín uống sôi, tránh dùng sống các loại rau trồng dưới nước và duy trì tẩy giun định kỳ 6 tháng/lần, nhất là trẻ em, người cao tuổi và những người có hệ miễn dịch yếu. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như đau bụng kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc thấy đốt sán trong phân, cần đi khám sớm để tránh biến chứng nguy hiểm như tổn thương gan mật, não, mắt hoặc hệ thần kinh trung ương.