Sống tốt theo tiêu chuẩn của con người, hay theo tiêu chuẩn của Ông Trời?

Có đôi lúc ai đó sẽ hỏi rằng: “Bạn sống có tốt không?” Nhưng “tốt” là theo tiêu chuẩn nào?

Theo tiêu chuẩn của xã hội, sống tốt là không phạm pháp, không làm phiền người khác, có ích cho cộng đồng, có đạo đức theo những bộ quy tắc được viết ra. Chỉ cần không bị lên án, không bị chỉ trích, không vượt khỏi ranh giới luật lệ, thế là đủ để được gọi là “người tử tế”.

Nhưng nếu đặt câu hỏi ấy trong một tầng sâu hơn: liệu sống như vậy đã đủ hay chưa?

Bởi luật pháp do con người đặt ra có thể thay đổi theo thời đại. Chuẩn mực đạo đức của xã hội cũng luôn dao động theo số đông, theo trào lưu, theo lợi ích nhất thời. Điều hôm nay được khen ngợi, ngày mai có thể bị xem là lạc hậu. Điều hôm nay bị cho là sai, ngày mai có thể được hợp thức hóa.

Vậy nếu “tốt” chỉ dựa trên tiêu chuẩn của con người, thì cái tốt ấy vốn dĩ rất mong manh.

Trong văn hóa truyền thống phương Đông, người ta tin rằng trên con người còn có Thiên đạo, một trật tự vô hình không do con người đặt ra. Ông Trời không viết luật, không lên tiếng tranh biện, không cần số đông biểu quyết. Nhưng Thiên đạo có chuẩn mực của riêng nó: trọng hiếu hơn lợi, trọng nghĩa hơn khôn, trọng đức hơn tài, trọng tâm hơn hình thức.

Theo tiêu chuẩn của con người, một người khéo léo, biết thời thế, biết nịnh trên đạp dưới, miễn sao không bị bắt lỗi, vẫn có thể được xem là thành công. Nhưng theo tiêu chuẩn của Ông Trời, tâm bất chính thì dù vỏ ngoài ngay ngắn cũng không được gọi là thiện.

Con người đánh giá nhau qua hành vi bề mặt. Ông Trời xét con người qua cái tâm khi không ai nhìn thấy.

Có những việc làm nhìn qua rất “đúng”, nhưng động cơ lại là tư lợi, là khoe mẽ, là mưu cầu danh tiếng. Với xã hội, người ấy có thể là người tốt. Nhưng với Thiên đạo, đó chỉ là thiện giả, cái thiện không có gốc.

Ngược lại, có những người sống lặng lẽ, không ồn ào, không phô trương công đức. Họ giữ chữ hiếu trong gia đình, giữ chữ tín ngoài xã hội, giữ lòng trắc ẩn ngay cả khi không ai đòi hỏi. Theo tiêu chuẩn của con người, họ bình thường thậm chí mờ nhạt. Nhưng theo tiêu chuẩn của Ông Trời, đó là người có phúc căn.

Sống theo tiêu chuẩn của con người, cái được là sự công nhận. Sống theo tiêu chuẩn của Ông Trời, cái được là phúc báo. Sự công nhận có thể đến nhanh, nhưng cũng đến rồi đi rất vội. Phúc báo thì chậm, nhưng đã đến thì không rời bỏ. Trời không thiên vị ai, nhưng luôn đứng về phía người thiện.

Thiện ở đây không phải là khéo đóng vai người tốt, mà là không dám làm điều trái lương tâm dù không ai biết.

Ngày nay, nhiều người không còn tin vào Ông Trời. Nhưng không tin không có nghĩa là không tồn tại. Giống như không nhìn thấy gió không có nghĩa là gió không thổi; không tin vào nhân quả không có nghĩa là nhân quả dừng vận hành.

Con người có thể lừa được con người nhưng rất khó qua mắt được Thiên đạo. Sống theo tiêu chuẩn của con người giúp ta hòa nhập với xã hội. Sống theo tiêu chuẩn của Ông Trời giúp ta giữ được gốc rễ làm người.

Có lẽ, điều khôn ngoan nhất không phải là chọn một trong hai, mà là dùng luật của con người để giữ trật tự bên ngoài, và dùng chuẩn mực của Ông Trời để giữ trật tự bên trong. Bởi đến cuối cùng, thứ theo ta không phải là lời khen chê của thiên hạ mà là cái tâm ta đã mang theo suốt một đời người.

Mỹ Mỹ biên tập

Xem thêm

Theo vandieuhay