Hiểu được tứ giới của Trang Tử, đời người chẳng còn gì buông không nổi
Suốt đời Tô Đông Pha (Tô Thức) đọc sách nhiều nhưng khi cầm Trang Tử lên, ông bất giác thốt lên: “Ngày xưa ta đã nghĩ ra điều gì đó, nhưng miệng chưa nói được. Giờ đọc sách này, mới thấy nó chính là điều ta từng nghĩ trong lòng.”
Lời văn của Trang Tử như ngọn đèn sáng, từ xưa đến nay soi đường, tẩy rửa tâm hồn cho vô số người. Trong thời đại hôm nay, ai cũng bị cuốn vào vòng xoáy cạnh tranh, lo lắng triền miên càng cần đọc Trang Tử nhiều hơn.
Từ những câu chuyện triết lý sâu sắc trong sách, bạn sẽ tìm thấy sự bình yên trong lòng và con đường vượt qua muôn vàn phiền não đời thường. Khi hiểu được bốn cảnh giới sống của Trang Tử bạn sẽ thấy: đời người chẳng còn gì không thể buông bỏ, không thể thả tay.
- Không bám víu vào vật chất
Có một thợ mộc tên Tử Khánh, một hôm khắc xong cái giá đỡ đàn hình chim cu gáy bằng gỗ sống động đến mức như thật, khéo léo tuyệt vời. Vua xem xong khen không ngớt, hỏi ông dùng bí quyết gì.
Tử Khánh đáp: “Tôi chỉ là thợ mộc bình thường, làm sao có bí quyết thần kỳ. Trước khi khắc, tôi nhịn ăn ba ngày để tĩnh tâm. Trong ba ngày đó, tôi không nghĩ đến phần thưởng, danh tiếng, thậm chí quên luôn thân phận mình. Khi đạt đến cảnh giới quên cả ta lẫn vật, tôi vào rừng, quan sát tạo hóa thiên nhiên. Tìm được cây phù hợp, trong đầu lập tức hiện ra hình dáng cái giá đàn rồi tay động theo, tự khắc thành hình.”
Nhiều người sống bồn chồn, lo lắng chính vì lòng đầy tạp niệm. Ta quá coi trọng được mất, danh tiếng, tiền bạc, quyền lực… coi chúng là tất cả. Nhưng lòng bám vào vật, vật lại trói buộc lòng. Muốn càng nhiều, càng dễ mệt mỏi, tổn hao tinh thần mà chẳng thành được gì. Chỉ khi như Tử Khánh, buông bỏ tham muốn vật chất mới trở về tâm hồn trong sáng, tự nhiên, rồi thành tựu mọi việc.
Năm Chính Đức thứ 14 nhà Minh, Vương Dương Minh dẹp loạn Chu Thần Hào, lập công lớn cho triều đình. Nhưng thay vì được thưởng, ông lại bị các thế lực đè nén, vu oan. Nhận ra tình thế, ông nhân lúc chịu tang mà từ quan về quê mở trường dạy học. Dù vậy vẫn có kẻ muốn triệt hạ, thậm chí đòi xếp “Tâm học” của ông thành “tả đạo”.
Đệ tử bức xúc thay thầy. Nhưng Vương Dương Minh nhìn thấu: công danh lợi lộc chỉ là mây trôi. Ông nói: “Chúng ta tu luyện chỉ cầu giảm bớt, không cầu thêm. Giảm được một phần dục vọng, tức là phục hồi một phần thiên lý. Nhẹ nhàng, thoải mái biết bao!”
Khi dục vọng phồng to, ta dễ lạc mất bản thân. Buông bỏ trói buộc, không bị danh lợi chi phối, không bị vật chất sai khiến, lòng không vướng bận chính là giàu có thực sự. Như Trang Tử nói: “Người trí lòng trống rỗng, quên lời giữ khí, ứng xử mà không mê muội.”
Muốn giải thoát, đừng tìm ở bên ngoài hãy giữ cho tâm hồn tự do. Dùng vạn vật mà không bị vạn vật trói buộc, như cá bơi không kẹt trong nước, chim bay không mắc trong trời. Đó mới là khởi đầu của sự phóng khoáng, tự tại.
- Không bám víu vào người khác
Sông sắp cạn, hai con cá mắc kẹt trong vũng nước nhỏ. Chúng ôm nhau, dùng hơi ẩm lẫn nhau để sống sót, thổi bong bóng truyền cho nhau. Nhưng Trang Tử thấy vậy lại nghĩ: thà quên nhau đi, mỗi con trở về sông hồ rộng lớn bơi lội tự do, còn hơn níu kéo trong khó khăn.
Ai cũng nói đời người nặng nhất là no ấm và được yêu thương, mong cầu nhất là ấm áp và người tri kỷ. Vì thế, ta cố gắng giữ gìn mối quan hệ, hy vọng đổi chân tình cả đời lấy sự bên nhau mãi mãi. Nhưng nghịch lý của tình người chính là: mối quan hệ nào càng cố gắng, càng mệt mỏi thường là sai rồi.
Trang Tử nhìn hai con cá vật lộn mà không cảm động, chỉ nghĩ: “Sao phải khổ sở thế?”
Khi duyên đã tận, cứ níu kéo chỉ thêm đau khổ, hao tổn. Cách trưởng thành là buông tình cảm, trả mình về với mình, trả người về với người.
Trương Ái Linh và Hồ Lan Thành từng có tình yêu đẹp, Hồ Lan Thành còn viết lời thề “nguyện hiện thế an ổn”. Nhưng chẳng bao lâu, Hồ Lan Thành ngoại tình liên miên. Trương Ái Linh cố gắng giữ gìn, thậm chí bán trang sức gửi tiền cho anh ta lúc chạy trốn. Đến khi kiệt sức, cô mới nhận ra tình cảm không thể ép buộc. Cô viết thư tuyệt giao, chấm dứt mọi thứ để mỗi người một ngả.
Sau ly hôn, cô tập trung viết lách, đạt đến đỉnh cao sự nghiệp. Đời người vô thường, lòng người dễ thay đổi. Vì sợ mất mà cố níu kéo chỉ khiến bản thân rơi vào bế tắc. Cách sống cao cấp nhất giữa người với người: “Thong dong giữa trời đất, lòng tự tại.” Không vướng mắc mà để mỗi người tìm lại sự trọn vẹn của mình.
Khi hai con cá trở về đại dương, quên nhau, cả biển rộng đều là nhà. Nhìn mối quan hệ bằng tâm thái nhàn nhạt, phóng khoáng, buông tay cho người khác tự do, cũng là cho mình tự do.
- Không bám víu vào cảm xúc
Có người chèo thuyền qua sông, bị một chiếc thuyền trống va phải. Dù tính tình nóng nảy, anh ta cũng không giận. Nhưng nếu thấy trên thuyền có người, anh ta sẽ quát tháo om sòm. Không nghe tiếng, càng hét to hơn, thậm chí chửi rủa. Tất cả thay đổi chỉ vì thuyền trước trống, thuyền sau có người.
Câu chuyện đơn giản nhưng thấm thía: Điều khiến ta giận không phải sự việc, mà là cách ta nhìn sự việc. Khi cảm thấy bị xúc phạm, ta bản năng muốn cãi vã để trút giận. Nhưng người trên thuyền làm gì không quan trọng, quan trọng là ta đã “gán” suy nghĩ của mình lên họ: “Anh ta không được phép làm vậy!”
Đời người gặp đủ loại người, đủ loại việc không thể theo ý mình. Quá để ý cảm xúc cá nhân, cứ chấp nhặt với người khác, chỉ tạo thêm nội tâm hao mòn, chẳng ích gì. Cảm xúc như biển cả, người trí biết cầm lái.
Tô Thức bị đày đến Hoàng Châu, một đêm đi đường bị lưu manh đẩy ngã. Đối phương không xin lỗi, còn chửi bới. Tô Thức không giận, chỉ đứng dậy phủi bụi, quay đi. Sau ông viết thư cho bạn: “Từ khi bị tội, ta tự nhốt mình, chèo thuyền nhỏ, đi giày cỏ, lang thang sông núi, sống lẫn với ngư dân. Thường bị say rượu chửi mắng, nhưng ta vui vì dần không còn bị nhận ra.”
Trải qua thăng trầm, ông hiểu: Giữ lòng khiêm nhường, tự chủ mới là cách sống tốt nhất.
Khi phóng rộng tầm nhìn, buông bỏ “người khác phải đối xử với ta thế nào”, ta không còn bị cảm xúc chi phối. Như câu cổ: “Tu tâm như nước lặng, gặp vật coi như thuyền trống.” Không ai tránh được khó khăn. Không thay đổi được ngoại cảnh, thì thay đổi tâm cảnh. Đặt mình vào góc nhìn rộng lớn hơn, buông nhẹ vinh nhục, đời còn gì đáng giận, đáng chấp?
- Không bám víu vào số phận
Khổng Tử đi qua đất Khuông bị người nước Tống vây kín. Nhưng ông vẫn thản nhiên đàn hát, đọc sách. Tử Lộ hỏi: “Sao thầy vẫn vui vẻ thế?”
Khổng Tử đáp:
“Người đánh cá không sợ rồng là dũng cảm của ngư phủ;
Người săn thú không sợ hổ là dũng cảm của thợ săn;
Chiến sĩ không sợ chết là dũng cảm của binh lính;
Biết nghèo khó có số, thịnh suy có thời, gặp họa mà mặt không đổi sắc đó là dũng cảm của bậc thánh nhân. Vậy nên cứ bình thản, ta nghe theo số phận thôi.”
Lúc trẻ, ai cũng có chí lớn, không đạt mục tiêu thì không cam lòng. Nhưng đời thường có những bất ngờ khiến kế hoạch đổ vỡ. Càng chống cự, càng thất bại liên miên đến mức bị đánh gục. Nhiều người mất hết tinh thần chính vì vậy.
Trang Tử viết: người hiểu rõ số mệnh, không cố gắng làm điều không thể.
Ta nghĩ kiểm soát mọi thứ mới mạnh mẽ, nhưng thực ra biết số phận khó lường, không mù quáng chống lại, thuận theo mà đi mới là trí tuệ. Nhà văn Mộc Tâm từng ba lần vào tù chịu bao khổ cực. Nhưng ông vẫn sống đàng hoàng, phong độ.
Trong tù, ông không than vãn mà tự tìm niềm vui: vẽ phím đàn piano trên giấy, chơi Chopin không tiếng; dùng giấy vụn viết thơ, vẽ tranh thủy mặc. Ai hỏi sức mạnh gì giúp ông vui vẻ giữa khổ đau, ông đáp: “Số phận xoay vần tôi, nhưng tôi học được cách đứng ngoài nhìn.”
Đời người lên xuống thất thường, ông đã quen với chỗ thấp. Như câu: biết không thể thay đổi mà vẫn an nhiên chấp nhận đó là đức cao nhất. Đến tuổi nhất định, đừng cố chấp. Khi dòng đời ập đến hãy nhắc mình: kết quả không đổi được, thì để mọi thứ xảy ra. An trú hiện tại, được thì thản nhiên, mất thì nhàn nhạt, mọi việc sẽ dần tốt lên.
Trong Trang Tử – Tiêu Dao Du: bậc chí nhân vô ngã, thánh nhân vô danh, thần nhân vô công.
Sức mạnh của con người không nằm ở có bao nhiêu, mà ở cảnh giới không chấp trước, không phiền não. Cá Bắc Minh nhờ không bám gió mà bay khắp trời đất, cá kẹt vũng nhờ không níu tình mà trở về sông hồ. Chúng ta cũng vậy: học cách “giảm bớt” cho đời mình, buông bỏ chấp niệm vô ích, ai cũng có thể trở thành kẻ tiêu dao giữa nhân gian.
Mỹ Mỹ biên dịch
Vành đai mặt trời
Xem thêm
Theo vandieuhay