Làm thế nào cho việc đọc sách của trẻ trở nên hiệu quả

Ngày nay, rất nhiều phụ huynh lo lắng khi thấy con đọc sách rất nhanh, lật trang liên tục nhưng lại đọc một cách sơ sài, chỉ nắm được câu chuyện bề mặt. Làm sao để trẻ không chỉ “đọc cho xong”, mà thực sự biết đọc kỹ, đọc sâu, đọc có suy nghĩ?

Điều đầu tiên cha mẹ cần hiểu là: mọi thói quen đều không hình thành trong một sớm một chiều. Thói quen đọc lướt, đọc qua loa của trẻ cũng vậy. Nó không xuất hiện chỉ sau vài ngày, nên cũng không thể biến mất chỉ trong vài ngày. 

Vì thế, trước hết người lớn cần chuẩn bị một tâm thế đúng đắn: nếu trẻ đã quen đọc hời hợt, thì việc điều chỉnh để trẻ biết đọc chậm, đọc sâu là một quá trình dài hơi, đòi hỏi sự kiên nhẫn và bền bỉ. Đây không phải là việc “đánh nhanh thắng nhanh”, mà là một cuộc hành trình cần thời gian.

Vậy làm thế nào để trẻ có thể đọc kỹ, đọc sâu?

Theo tôi, cốt lõi của việc đọc sâu nằm ở một điều rất giản dị nhưng thường bị bỏ quên: khi đọc sách, luôn mang theo suy nghĩ và cảm nhận. Đây cũng chính là điều tôi luôn nhấn mạnh khi nói về việc học tốt môn Ngữ văn. 

Tôi từng chia sẻ rằng, muốn học tốt Ngữ văn thì cần ghi nhớ bốn chữ “đa”: đa đọc sách, đa động bút  đó là công phu bên ngoài; còn hai yếu tố quan trọng không kém, thuộc về “nội công”, chính là đa tư duy và đa cảm thụ.

Tư duy là gì?

Tư duy chính là đặt câu hỏi. Không hiểu thì hỏi, đọc đến đâu phát hiện điểm chưa hiểu đến đó, rồi dừng lại suy nghĩ: rốt cuộc chuyện này là thế nào? Vì sao lại như vậy? Thực ra, khả năng tư duy và cảm nhận vốn là bản tính trời sinh của con người. 

Chỉ là trong quá trình lớn lên, chúng ta bị quá nhiều thứ che lấp dần. Vì thế, không ít người  kể cả những học giả lớn đều cho rằng, cả đời tu luyện của con người, suy cho cùng, là để “phản phác quy chân”, quay trở về với bản tính nguyên sơ nhất.

Trở về trạng thái giống như một đứa trẻ: giữ được sự tò mò, giữ được khả năng suy nghĩ, giữ được cảm nhận tinh tế. Mỗi đứa trẻ sinh ra vốn đã có những năng lực ấy, điều quan trọng là chúng ta phải bảo vệ chúng. 

Bảo vệ khả năng đặt câu hỏi, bảo vệ sự tò mò tự nhiên, bảo vệ sự nhạy cảm trong cảm nhận của trẻ. Bạn sẽ thấy, trẻ nhỏ có khả năng cảm nhận vô cùng tinh tế, sự tò mò luôn dồi dào. 

Vì thế, khi đọc sách, điều quan trọng là giúp trẻ và cả người lớn quay về trạng thái nguyên sơ nhất, thậm chí là trạng thái “ngu dốt” nhất theo nghĩa tích cực: biết thì nói là biết, không biết thì dám nói là không biết.

Khổng Tử từng nói: “Tri chi vi tri chi, bất tri vi bất tri, thị tri dã.”

Biết là biết, không biết là không biết, đó mới là trí tuệ. Nhưng ngày nay, có bao nhiêu người khi đọc sách còn giữ được trạng thái ấy? Thật sự không nhiều.

Tôi nhớ có lần, trong một buổi ghi hình khóa học trực tiếp, vài phụ huynh từ Thiên Tân dẫn con đến tham dự. Sau buổi học, một phụ huynh hỏi tôi: “Sao bạn nhớ được nhiều thứ thế? Sao con tôi lại không nhớ được? Sao bạn biết nhân vật này là ai, ông ngoại của anh ta là ai, mối quan hệ giữa các nhân vật ra sao, trong lịch sử từng xảy ra chuyện gì? Bạn đọc những sách gì vậy?”

Thật ra, đọc sách gì không phải là điều quan trọng nhất. Quan trọng là cách đọc. Khi tôi đọc, tôi luôn giữ trạng thái “biết thì nói biết, không biết thì nói không biết”. Gặp một đoạn sách nhắc đến những nhân vật hoàn toàn xa lạ, chẳng lẽ lại không tò mò tìm hiểu họ là ai? Gặp một câu chuyện tưởng như chẳng đầu chẳng cuối, chẳng lẽ không tự hỏi đằng sau đó còn ẩn chứa điều gì? 

Cốt lõi nằm ở việc bạn có dám đặt câu hỏi hay không, có giữ được sự tò mò hay không. Tôi cho rằng, đó chính là phẩm chất quý giá nhất khi đọc sách.

Bên cạnh tư duy, còn có cảm thụ. Cảm xúc, thẩm mỹ, sự rung động, tất cả đều thuộc về khả năng cảm nhận. Một đứa trẻ đọc sách với suy nghĩ phong phú và cảm nhận nhạy bén, chắc chắn sẽ không thể đọc qua loa. Bởi khi tâm đã động, thì mắt không thể lướt nhanh.

Việc đọc sách, thực ra rất giống với việc đi du lịch. Có phụ huynh từng hỏi: “Con tôi đi du lịch rất nhanh, đến đâu cũng chỉ chụp ảnh, đăng ‘đã đến đây’, làm sao để con thật sự có thu hoạch trong lòng?” Câu trả lời vẫn là: hãy chậm lại. 

Chậm lại để phát hiện vẻ đẹp, cảm nhận vẻ đẹp, suy nghĩ xem thế giới này là gì, và nó liên quan thế nào đến cuộc đời mình. Đọc sách cũng vậy. Chỉ khi bạn kiên trì đi theo hướng chậm lại ấy, trái tim mới dần trở nên trong trẻo.

Trong tâm học hay Thiền tông, người ta luôn nhấn mạnh rằng điều quan trọng nhất là làm cho trái tim ngày càng thuần khiết. Dù là câu “Bản lai vô nhất vật, hà xứ nhạ trần ai” hay “Thử tâm quang minh”, thì cuối cùng cũng đều hướng đến một điều: để khả năng tư duy và cảm nhận của con người trở nên trong sáng như trẻ thơ, không vướng tạp chất.

Khi lớn lên, tạp niệm của người lớn ngày càng nhiều, khiến tư duy và cảm nhận trở nên chậm chạp, đục mờ. Trẻ em trong quá trình trưởng thành cũng có thể gặp tình trạng ấy. Vì vậy, điều rất quan trọng là trong việc đọc sách và trong cuộc sống hằng ngày, chúng ta luôn ý thức gìn giữ khả năng suy nghĩ và cảm nhận của mình.

Nếu ngay từ đầu, bạn hoặc con bạn đã trở nên “tê liệt”, tư duy và cảm nhận đều trì trệ, thì việc cần làm không phải là vội vàng, mà là đi theo hướng chậm lại. Dù hôm nay chỉ tiến được một tấc, nhưng như người ta vẫn nói: “Tiến một tấc cũng có một tấc vui mừng.” Chỉ cần kiên trì từng bước nhỏ, bạn không chỉ đi được rất xa, mà càng về sau, bước chân sẽ càng vững và càng nhanh hơn.

Đọc sách sâu, suy cho cùng, không phải là kỹ thuật, mà là một cách tu dưỡng nội tâm. Khi tâm chậm lại, sách sẽ tự khắc mở ra chiều sâu của nó.

Tiểu Hoa biên dịch

Theo: aboluowang

Theo vandieuhay