Khi miếng ăn không còn là chuyện nhỏ

Trong đời sống Á Đông, miếng ăn chưa bao giờ chỉ để no. Nó gắn với gia đình, với con cái, với chữ “phúc” và chữ “đức” được truyền từ đời này sang đời khác. Bởi vậy, người xưa mới dặn nhau: ăn cho sạch, làm cho ngay, đừng để miếng ăn trở thành thứ mang họa về sau.

Thế nhưng có những lúc, chỉ cách mâm cơm một bước chân rất ngắn, miếng ăn ấy đã suýt biến thành nỗi kinh hoàng.

Những khối thịt lợn nhiễm bệnh, da mẩn đỏ, tái nhợt, bốc mùi là thứ mà bất kỳ ai còn lương tri cũng hiểu rằng không thể đưa vào chuỗi thực phẩm. Vậy mà chúng đã được thu mua, xay nhuyễn, đóng kín, khoác lên lớp vỏ “an toàn” của pate, xúc xích, đồ hộp. 

Và rồi, bằng giấy tờ hợp thức hóa, chúng lặng lẽ tiến gần đến bữa ăn của hàng nghìn gia đình.

Hơn 130 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi, gần hai tấn đã kịp trở thành thành phẩm. Con số ấy không chỉ là dữ liệu điều tra, mà là một câu hỏi lạnh người: 

“Liệu miếng thịt đó đã từng xuất hiện trên mâm cơm nhà mình hay chưa?”

Điều khiến người ta phẫn nộ không phải là tiền bạc. 

Tiền có thể mất rồi kiếm lại. Nhưng sức khỏe thì không. Và niềm tin, một khi đã vỡ, dù có được vá víu thế nào, cũng sẽ mãi len lỏi những nghi ngờ. Người tiêu dùng hoang mang không phải vì sợ thiệt tiền, mà vì sợ mình đã vô tình tiếp tay làm hại chính những người thân yêu nhất.

Trong văn hóa Việt, mâm cơm là nơi sum họp, là biểu tượng của bình yên. Một bữa cơm đủ mặt người nhà quý hơn nhiều sơn hào hải vị. Chính vì vậy, việc đưa thịt bẩn vào thực phẩm không chỉ là vi phạm pháp luật, mà là sự tổn thương sâu sắc đối với đạo lý làm người. 

Khi người làm ra đồ ăn nhưng không dám cho chính gia đình mình ăn, thì đó không còn là sai sót, mà là sự đứt gãy của lương tâm.

Đằng sau tất cả, gốc rễ vấn đề vẫn là lòng tham. 

Khi lợi nhuận trở thành mục tiêu duy nhất, con người dần bị quy đổi thành những con số trên báo cáo sản lượng, thành “thị trường tiêu thụ”. Đạo đức bị che mờ, bị đẩy lùi để nhường chỗ cho doanh thu và sản lượng. 

Khi không còn những tiêu chuẩn đạo đức làm rào chắn, con người có thể “thích gì làm nấy”. Và đến lúc đó, ta buộc phải tự hỏi: những hành vi ấy còn có thể gọi là hành vi của “người” hay chỉ là phần “con” trong bản năng sinh tồn?

Người xưa từng tin rằng: “Nhân chi sơ, tính bổn thiện.” Nhưng không biết từ lúc nào, trong lòng nhiều người, niềm tin ấy dần bị thay thế bởi một suy nghĩ cay đắng hơn: “Nhân chi sơ, tính bổn ác.” 

Không phải vì con người sinh ra đã xấu, mà vì những câu chuyện tử tế ngày càng hiếm hoi, còn những vụ việc đánh mất lương tâm thì lặp đi lặp lại quá nhiều.

Đến mức, khi nghe một câu chuyện “người tốt việc tốt”, nhiều người không còn cảm động ngay, mà trong đầu lập tức bật lên câu hỏi: “Liệu có thật không? hay chỉ là content dựng lên?” 

Mà nếu có thật, thì tỉ lệ ấy cũng ít ỏi đến đáng buồn. Con người ngày nay không chỉ mất niềm tin vào sản phẩm, mà dần mất niềm tin vào chính nhau.

Giữa vòng xoáy ấy, mỗi cá nhân đều phải đấu tranh. Đấu tranh giữa cái tư và cái chung, giữa lợi ích trước mắt và hậu quả lâu dài, giữa sự tiện lợi và trách nhiệm. Và chính những lựa chọn nhỏ ấy, từng ngày, đang âm thầm định hình bộ mặt đạo đức của xã hội.

Có người cho rằng chỉ là một lô thịt, không thể đánh đồng cả doanh nghiệp, càng không nên tẩy chay cực đoan. Điều đó không sai. Nhưng trong văn hóa Á Đông, chữ “tín” một khi đã rạn nứt thì rất khó hàn gắn. 

“Một lần bất tín, vạn lần bất tin” không phải lời đe dọa, mà là quy luật tự nhiên của lòng người. Niềm tin, khi bị ném thì không thể lại nguyên vẹn như cũ.

Đáng buồn là những câu chuyện như thế này không còn hiếm. Mỗi lần như vậy, người ta lại giật mình tự hỏi: “Nếu giấy tờ cũng có thể hợp thức hóa, nếu thịt bệnh cũng có thể đi một vòng hợp pháp, thì người tiêu dùng còn biết dựa vào đâu để tin?”

Có lẽ, vấn đề không nằm ở việc có nên tẩy chay đồ hộp hay không. Bởi thực phẩm chế biến sẵn tự thân không có tội nếu được làm đúng cách, bằng lương tâm đúng nghĩa. Vấn đề nằm ở con người, ở chỗ người làm ra nó có còn nhớ rằng phía sau mỗi sản phẩm là sức khỏe, là sinh mạng, là cả một gia đình đang tin tưởng hay không.

Với người làm ăn, đây là lời nhắc về “nghiệp của miếng ăn”. Có những cái giá mà luật pháp có thể đến chậm, nhưng đời sống thì không bỏ sót. Còn với người tiêu dùng, đây cũng là lúc để chậm lại, tỉnh táo hơn, bớt phó mặc cho sự tiện lợi, và quay về trân trọng những bữa cơm giản dị, nơi ta biết rõ mình đang ăn gì, và vì ai mà ăn.

Miếng ăn chưa bao giờ là chuyện nhỏ. Nó đi từ dạ dày đến sức khỏe, từ sức khỏe đến cả một đời người. Giữ cho miếng ăn sạch, suy cho cùng, không chỉ là bảo vệ bản thân, mà còn là giữ lại chút niềm tin mong manh còn sót lại giữa con người với con người trong thời đại này.

Tú Uyên biên tập
Ảnh: Internet

Xem thêm

Theo vandieuhay