“Ba ngày ăn một con dê, không bằng rửa chân rồi mới lên giường” nghĩa là gì?

Câu nói: “ba ngày ăn một con dê, không bằng rửa chân rồi mới lên giường” là một nguyên tắc dưỡng sinh quan trọng, nhấn mạnh vai trò của sinh hoạt điều độ, đặc biệt là việc chăm sóc thân – tâm trước giấc ngủ.

Y học cổ truyền từ sớm đã phân biệt rõ giữa bồi bổ và dưỡng sinh. Bồi bổ nhằm tăng cường khí huyết trong thời gian ngắn; còn dưỡng sinh là phép nuôi dưỡng lâu dài, thuận theo quy luật âm dương.

Người xưa cho rằng, bậc thượng công chữa bệnh khi bệnh chưa thành. Điều này cho thấy trọng tâm của dưỡng sinh không nằm ở thuốc men hay thức ăn đại bổ, mà ở việc điều chỉnh sinh hoạt, phòng bệnh từ gốc.

Ngũ cốc là nền tảng nuôi dưỡng, còn thịt cá – kể cả những thứ được coi là đại bổ như thịt dê – chỉ giữ vai trò bổ trợ, không thể thay thế sinh hoạt điều hòa. Người xưa cho rằng, dù ăn uống bổ dưỡng đến đâu, cũng không bằng giữ một thói quen sinh hoạt nhỏ nhưng đúng đắn.

Theo Đông y, thịt dê có tính nhiệt, bổ dương khí, ích khí huyết, phù hợp với người hư hàn, dương suy. Tuy nhiên, nếu ăn nhiều, nhất là vào buổi tối hoặc với người có cơ địa thiên nhiệt, thì dễ sinh nội nhiệt, khó ngủ, tâm phiền, thận bất an.

Do đó, việc “ba ngày ăn một con dê” tượng trưng cho sự bồi bổ mạnh nhưng không bền, thậm chí có thể phản tác dụng nếu không thuận thời, thuận thể.

Bàn chân là nơi quy tụ nhiều kinh mạch, là gốc của thận khí. Y học cổ truyền coi “thận kinh bắt đầu từ lòng bàn chân”. Ngoài thận kinh, nhiều kinh mạch quan trọng khác cũng đi qua bàn chân. Vì vậy, chân lạnh thì thận hư; chân được châm ấm thì thận khí được nuôi dưỡng.

Rửa chân bằng nước ấm chính là một phương pháp kích hoạt kinh mạch, giúp khí huyết lưu thông, dương khí quy về tạng phủ.

Ban đêm, theo học thuyết âm dương, dương khí thu liễm, âm khí thịnh, khí huyết cần được quy về bên trong. Rửa chân nước ấm trước khi ngủ giúp dẫn khí huyết đi xuống, giáng hỏa, an thần, khiến tâm – thận giao hòa.

Đông y coi giấc ngủ là thời điểm tạng phủ tự phục hồi. Nếu trước khi ngủ tâm không tĩnh, khí không thuận, hỏa không giáng, thì dù ăn uống bổ dưỡng đến đâu, cơ thể cũng khó hấp thu trọn vẹn. Rửa chân là một hành động nhỏ, nhưng tác động đồng thời lên cả thân và tâm. Chính vì vậy, hiệu quả dưỡng sinh của nó vượt xa việc bồi bổ nhất thời.

Câu “Ba ngày ăn một con dê, không bằng rửa chân rồi mới lên giường” còn hàm chứa một ý nghĩa sâu xa hơn: muốn thân thể khỏe mạnh lâu dài, không thể chỉ dựa vào ăn uống đại bổ, mà phải bắt đầu từ những thói quen nhỏ, đều đặn, đúng quy luật, thuận theo tự nhiên, đặc biệt là dưỡng sinh ban đêm.

Rửa chân trước khi ngủ không chỉ là vệ sinh, mà còn là một phép dưỡng thận – an thần – điều hòa khí huyết, phản ánh trí tuệ sống sâu sắc của cổ nhân.

Khai Tâm biên tập

Xem thêm

Theo vandieuhay